نقش ایران در کریدورهای ترانزیت انرژی اورآسیا و تاثیر آن بر قدرت ژئوپلیتیکی کشور 1

موقعیت ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی منحصربه‌فرد ایران در اورآسیا، این کشور را در کانون توجه مسیرهای ترانزیتی جهانی قرار داده است؛ به طوری که در «مرکز بیضی استراتژی انرژی» میان سه کانون عمده مصرف‌کننده یعنی اتحادیه اروپا، چین و هند واقع شده است . این جایگاه محوری، پتانسیل تبدیل ایران به «شاهراه لجستیکی اورآسیا» را در پروژه‌هایی نظیر کریدور بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC) و ابتکار کمربند و راه (BRI) تقویت می‌کند . سئوال اصلی این مقاله نقش ایران در کریدورهای ترانزیت انرژی اوراسیا چگونه تعریف می شود و این نقش چه تاثیری بر تقویت قدرت ژئوپلیتیکی کشور دارد ؟ و در پاسخ ، فرضیه اصلی اینگونه مطرح می شود که هرچه میزان مشارکت و نقش آفرینی ایران در کریدورهای ترانزیت انرژی اوراسیا افزایش یابد ، قدرت ژئوپلیتیکی و چانه زنی منطقه ای و بین المللی کشور نیز افزایش می یابد. هدف از این مقاله، بررسی نقش ایران در ترانزیت انرژی اورآسیا و تحلیل تأثیر آن بر قدرت ژئوپلیتیکی کشور با بهره‌گیری از چارچوب نظری «مکتب کپنهاگ» است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اتصال منافع اقتصادی و امنیت انرژی کشورهای مصرف‌کننده به امنیت ملی ایران، باعث افزایش ضریب امنیت ملی کشور می‌شود . با این حال، چالش‌هایی نظیر تحریم‌های بین‌المللی، ضعف زیرساختی داخلی و ظهور کریدورهای رقیب مانند دالان زنگه‌زور و کریدور IMEC، تهدیدی جدی برای مزیت‌های نسبی و نقش کانونی ایران محسوب می‌شوند. اتخاذ یک رویکرد «ژئواکونومیک تعاملی» و دیپلماسی ترانزیتی فعال، برای احیای ظرفیت‌های ژئوانرژی ایران و مقابله با این تهدیدات ضروری است.